Hazard và exposure: đọc đúng tin hóa chất trong nhựa

Phân biệt hazard (nguy cơ) và exposure (phơi nhiễm) giúp đọc tin hóa chất trong nhựa đúng cách, tránh hoang mang trước tiêu đề giật gân thiếu căn cứ.

Mỗi khi có một bản tin mới về hóa chất trong nhựa, rất nhiều người tiêu dùng lo lắng ngay lập tức mà không biết liệu nguy cơ đó có thực sự liên quan đến cách họ đang dùng đồ nhựa trong nhà hay không.

Hai khái niệm hazard (nguy cơ) và exposure (phơi nhiễm) là chìa khóa để đọc đúng các tin tức này, tránh phản ứng thái quá nhưng cũng không chủ quan bỏ qua những điểm cần lưu ý.

Hazard là đặc tính nguy hại vốn có của một hóa chất, còn exposure là mức độ cơ thể thực sự tiếp xúc với hóa chất đó qua liều lượng, đường tiếp xúc và thời gian. Một hóa chất có hazard cao nhưng exposure thấp có thể mang rủi ro thực tế rất nhỏ. Hiểu đúng sự khác biệt này giúp người tiêu dùng đánh giá tin tức về hóa chất trong nhựa một cách tỉnh táo, dựa trên dữ liệu khoa học thay vì tiêu đề giật gân.

Hazard và exposure khác nhau thế nào

Trong khoa học độc chất học, hazard và exposure là hai yếu tố tách biệt nhưng cùng quyết định mức độ rủi ro thực tế của một hóa chất đối với sức khỏe con người.

Hazard là gì?

Hazard, hay nguy cơ, là đặc tính nguy hại vốn có của một chất, bất kể con người có tiếp xúc với nó hay không. Một hóa chất được xếp vào nhóm có hazard vì bản chất hóa học của nó có thể gây hại ở liều đủ cao, không có nghĩa là mọi sản phẩm chứa chất đó đều nguy hiểm trong điều kiện sử dụng thông thường.

Exposure là gì?

Exposure, hay phơi nhiễm, là mức độ cơ thể thực sự tiếp xúc với hóa chất đó, bao gồm liều lượng, đường tiếp xúc qua đường ăn uống, hô hấp hay tiếp xúc da, và thời gian tiếp xúc. Rủi ro thực tế chỉ xuất hiện khi có cả hazard và một mức exposure đủ lớn để gây ảnh hưởng.

Hiểu đơn giản, một con dao có hazard vì có thể gây đứt tay, nhưng nếu được cất kỹ trong tủ, exposure gần như bằng không nên rủi ro thực tế rất thấp. Logic tương tự áp dụng cho hóa chất trong nhựa: nhiều chất có khả năng gây hại về lý thuyết nhưng mức phơi nhiễm trong đời sống hằng ngày lại rất thấp.

Vì sao tin tức về hóa chất trong nhựa dễ gây hoang mang

Phần lớn tiêu đề giật gân chỉ nhắc đến hazard mà bỏ qua exposure, khiến người đọc hiểu nhầm rằng cứ phát hiện một hóa chất trong nhựa là đồng nghĩa với nguy hiểm tức thì.

Phát hiện có hóa chất không đồng nghĩa với rủi ro cao?

Không. Các phương pháp phân tích hiện đại có thể phát hiện hóa chất ở nồng độ rất nhỏ, đôi khi chỉ ở mức vết. Việc phát hiện được một chất không tự động chứng minh mức phơi nhiễm đó đủ lớn để gây hại; cần đối chiếu với các ngưỡng an toàn do cơ quan khoa học công bố, cùng dữ liệu về tần suất và thời gian tiếp xúc trong điều kiện sử dụng thực tế.

Vì sao cùng một hóa chất lại có kết luận khác nhau giữa các cơ quan?

Các cơ quan khoa học có thể đánh giá cùng một bộ dữ liệu theo phương pháp, mức độ thận trọng và thời điểm cập nhật khác nhau, dẫn đến kết luận không hoàn toàn trùng khớp. Đây là một phần bình thường của tiến trình khoa học, không phải dấu hiệu dữ liệu bị che giấu hay cơ quan nào cố tình sai lệch thông tin.

Một tin tức đưa tin về kết quả nghiên cứu ban đầu, ví dụ từ mô hình tế bào hay động vật, thường được truyền thông diễn giải như thể đã áp dụng trực tiếp cho con người. Trên thực tế, mức độ bằng chứng từ nghiên cứu in-vitro, nghiên cứu trên động vật và nghiên cứu dịch tễ trên người là khác nhau, và cần được phân biệt rõ khi đánh giá độ tin cậy của một cảnh báo sức khỏe.

PFAS: nguy cơ bền vững và mức phơi nhiễm thực tế

PFAS là một ví dụ điển hình cho thấy hazard và exposure cần được nhìn nhận riêng biệt. Theo US EPA, PFAS, viết tắt của per- and polyfluoroalkyl substances, là nhóm hóa chất được dùng rộng rãi, rất bền và phân hủy rất chậm trong môi trường.

Đặc tính bền vững này chính là hazard: PFAS không dễ bị phân hủy tự nhiên nên có thể tồn tại lâu trong đất, nước và cơ thể sống. US EPA cũng ghi nhận rằng do PFAS được dùng rộng rãi và bền trong môi trường, nhiều loại PFAS đã được tìm thấy trong máu người và động vật trên toàn thế giới, cũng như ở mức thấp trong thực phẩm và môi trường.

PFAS có mặt ở mức thấp thì có đáng lo không?

Việc PFAS được tìm thấy ở mức thấp trong máu và thực phẩm trên diện rộng phản ánh đặc tính bền vững của nhóm chất này, chứ không tự động đồng nghĩa với mức phơi nhiễm ở từng cá nhân đã vượt ngưỡng gây hại. Mức độ rủi ro cụ thể phụ thuộc vào tổng lượng phơi nhiễm qua nhiều nguồn khác nhau theo thời gian, bao gồm thực phẩm, nước uống và các vật dụng tiếp xúc hằng ngày, đây là lĩnh vực các cơ quan quản lý vẫn tiếp tục theo dõi và cập nhật.

BPA: khác biệt giữa đánh giá của EFSA và FDA

Bisphenol A, thường viết tắt là BPA, là hóa chất thường được dùng trong một số loại nhựa và lớp tráng bao bì, và là ví dụ rõ nhất cho thấy cùng một chất có thể được hai cơ quan đánh giá rủi ro theo hướng khác nhau.

EFSA đặt ngưỡng TDI mới cho BPA như thế nào?

Theo EFSA, trong đánh giá công bố ngày 19/4/2023, cơ quan này đặt ngưỡng tiêu thụ hàng ngày có thể chấp nhận, gọi tắt là TDI, cho BPA ở mức 0,2 nanogram trên mỗi kilogram thể trọng mỗi ngày, thấp hơn đáng kể so với ngưỡng áp dụng trước đó. Cũng theo EFSA, với ngưỡng TDI mới này, người tiêu dùng ở mọi nhóm tuổi, kể cả ở mức phơi nhiễm trung bình, đều vượt ngưỡng, cho thấy đây là vấn đề cần lưu tâm về mặt sức khỏe.

FDA đánh giá BPA khác EFSA ở điểm nào?

Trong khi đó, FDA, trong tài liệu cập nhật ngày 20/4/2023, vẫn cho rằng BPA an toàn ở mức hiện diện hiện tại trong thực phẩm, với các mục đích sử dụng đã được cơ quan này cho phép. FDA cũng giải thích việc ngừng cho phép BPA trong bình sữa, cốc tập uống và bao bì sữa công thức xuất phát từ việc nhà sản xuất đã tự bỏ các ứng dụng này, không phải vì FDA kết luận các sản phẩm đó không an toàn.

Sự khác biệt giữa EFSA và FDA không có nghĩa một bên đúng, một bên sai tuyệt đối. Đây phản ánh cách hai cơ quan cân nhắc dữ liệu khoa học hiện có, mức độ thận trọng trong phương pháp đánh giá và thời điểm cập nhật dữ liệu khác nhau. Người tiêu dùng nên theo dõi thông tin cập nhật từ các cơ quan uy tín thay vì chỉ dựa vào một kết luận duy nhất.

Vi nhựa trong nước uống: khoảng trống kiến thức theo WHO

Vi nhựa là một chủ đề khác thường xuất hiện trong tin tức về an toàn nhựa, nhưng mức độ hiểu biết khoa học hiện tại về chủ đề này vẫn còn hạn chế so với nhiều hóa chất đã được nghiên cứu lâu năm.

WHO đã kết luận gì về vi nhựa trong nước uống?

Theo báo cáo của WHO năm 2019 về vi nhựa trong nước uống, lĩnh vực này còn nhiều khoảng trống kiến thức và WHO khuyến nghị cần nghiên cứu thêm để đánh giá đầy đủ rủi ro sức khỏe liên quan đến việc phơi nhiễm vi nhựa qua nguồn nước.

Vì sao chưa có kết luận rõ ràng không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối hay nguy hiểm chắc chắn?

Thiếu dữ liệu đầy đủ là trạng thái bình thường trong nghiên cứu khoa học ở giai đoạn đầu, không phải bằng chứng cho một kết luận cụ thể theo hướng nào. Với vi nhựa trong nước uống, cách tiếp cận hợp lý là theo dõi các cập nhật từ WHO và các cơ quan y tế, thay vì khẳng định chắc chắn theo bất kỳ chiều hướng nào khi dữ liệu khoa học chưa đầy đủ để kết luận.

Cách áp dụng hazard và exposure khi dùng đồ nhựa gia đình

Hiểu khái niệm hazard và exposure là một việc, áp dụng vào thói quen sử dụng đồ nhựa hằng ngày tại nhà lại là một việc khác. Dưới đây là một số tiêu chí thực tế giúp đánh giá hợp lý hơn khi chọn và dùng sản phẩm nhựa trong gia đình.

Những yếu tố nào ảnh hưởng đến mức phơi nhiễm thực tế?

Mức exposure từ đồ nhựa phụ thuộc vào nhiều yếu tố cùng lúc: loại nhựa, điều kiện sử dụng như nhiệt độ và thời gian tiếp xúc với thực phẩm, tần suất sử dụng và tình trạng sản phẩm, còn mới hay đã cũ, trầy xước. Một sản phẩm nhựa dùng đúng mục đích thiết kế thường có mức phơi nhiễm khác hẳn so với khi dùng sai mục đích, ví dụ đựng thực phẩm nóng trong vật dụng không dành cho mục đích đó.

Người tiêu dùng nên ưu tiên điều gì khi chọn và dùng đồ nhựa?

Nên ưu tiên sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, dùng đúng công năng được nhà sản xuất khuyến nghị và thay mới khi sản phẩm đã xuống cấp, vì lớp nhựa bị trầy xước hoặc lão hóa có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm theo thời gian. Việc tìm hiểu rõ từng loại nhựa phù hợp cho mục đích thực phẩm cũng giúp giảm bớt lo lắng không cần thiết khi tiếp cận tin tức về hóa chất trong nhựa.

Để tìm hiểu cụ thể hơn về từng loại vật liệu, có thể tham khảo thêm bài viết về các loại nhựa an toàn thực phẩm, nơi phân loại rõ các ký hiệu nhựa thường gặp và mục đích sử dụng phù hợp cho từng nhóm sản phẩm.

Khi nào nên thận trọng hơn với tin tức về hóa chất trong nhựa?

Nên thận trọng khi tin tức chỉ nêu hazard mà không đề cập đến liều lượng, đường phơi nhiễm hay tình trạng quy định hiện hành, vì đó là dấu hiệu thông tin bị đơn giản hóa quá mức. Ngược lại, tin tức có trích dẫn rõ nguồn, nêu cụ thể ngưỡng an toàn và tình trạng quy định thường đáng tin cậy hơn để tham khảo và đưa ra quyết định.

Một thói quen hữu ích là tự hỏi ba câu trước khi phản ứng với một tin tức về hóa chất trong nhựa: chất này có thực sự xuất hiện trong sản phẩm mình đang dùng, mức phơi nhiễm thực tế trong điều kiện sử dụng của mình là bao nhiêu, và cơ quan quản lý hiện đang đưa ra khuyến nghị cụ thể nào.

Những điều cần nhớ khi đọc tin về hóa chất trong nhựa

• Hazard là đặc tính nguy hại vốn có, exposure là mức độ tiếp xúc thực tế; rủi ro chỉ hình thành khi cả hai cùng đủ lớn.
• Phát hiện một hóa chất ở nồng độ rất nhỏ không tự động đồng nghĩa với rủi ro cao.
• Các cơ quan khoa học như EFSA và FDA có thể đưa ra kết luận khác nhau về cùng một chất do phương pháp và thời điểm đánh giá khác nhau.
• Khi dữ liệu còn khoảng trống, như trường hợp vi nhựa trong nước uống theo WHO, cách tiếp cận hợp lý là theo dõi cập nhật thay vì vội kết luận.
• Chọn và dùng đồ nhựa đúng công năng, đúng nguồn gốc là cách thực tế nhất để kiểm soát mức phơi nhiễm trong gia đình.

MTV Plastic với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực gia công nhựa chuyên nghiệp tại Hà Nội, luôn ưu tiên cung cấp sản phẩm nhựa có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với từng mục đích sử dụng của khách hàng.

Liên hệ ngay MTV Plastic: Hotline 0918.710.622 để được tư vấn chi tiết về sản phẩm nhựa gia dụng phù hợp và nhận báo giá cạnh tranh nhất.

Câu hỏi thường gặp

Hazard và exposure khác nhau như thế nào?

Hazard là đặc tính nguy hại vốn có của một hóa chất, còn exposure là mức độ cơ thể thực sự tiếp xúc với hóa chất đó qua liều lượng, đường tiếp xúc và thời gian. Rủi ro thực tế chỉ xuất hiện khi cả hai yếu tố cùng đủ lớn.

PFAS có trong đồ nhựa gia đình có nguy hiểm không?

PFAS là nhóm hóa chất bền trong môi trường theo US EPA, nên có thể tồn tại lâu trong môi trường và cơ thể sống. Mức độ rủi ro cụ thể với từng sản phẩm phụ thuộc vào thành phần thực tế và mức phơi nhiễm tổng thể, đây là lĩnh vực các cơ quan quản lý vẫn tiếp tục theo dõi.

BPA trong nhựa có an toàn không?

Câu trả lời phụ thuộc vào cơ quan đánh giá. EFSA đặt ngưỡng TDI thấp hơn trước và cho rằng mức phơi nhiễm hiện tại là vấn đề cần lưu tâm, trong khi FDA vẫn xem BPA an toàn ở mức hiện diện hiện tại trong thực phẩm với các mục đích sử dụng đã cho phép.

Vi nhựa trong nước uống có gây hại không?

Theo WHO, dữ liệu hiện tại về vi nhựa trong nước uống còn nhiều khoảng trống kiến thức, cần thêm nghiên cứu để đánh giá đầy đủ rủi ro sức khỏe. Hiện chưa có kết luận chắc chắn theo hướng nào.