Các phương pháp tái chế nhựa hiện nay – Công nghệ, quy trình, tương lai

Hướng dẫn chi tiết 4 phương pháp tái chế nhựa: Cơ học, hóa học, sinh học, năng lượng. Công nghệ mới, thực trạng Việt Nam, vai trò doanh nghiệp và cá nhân.

Mỗi năm thế giới thải ra 400 triệu tấn rác nhựa, nhưng chỉ 9% được tái chế. 91% còn lại gây ô nhiễm đại dương (8 triệu tấn nhựa/năm ra biển), đất đai, giết chết 1 triệu chim biển và 100.000 sinh vật biển. Việt Nam thải ra 2.5 triệu tấn rác nhựa mỗi năm với tỷ lệ tái chế chỉ 10-15%, trong khi 85-90% bị chôn lấp hoặc thải ra môi trường.

Hiện nay có 4 phương pháp tái chế nhựa chính: Tái chế cơ học (chiếm 80-85%), tái chế hóa học (2-5%), tái chế sinh học (<1%), và thu hồi năng lượng (12-15%). Công nghệ mới đang phát triển mạnh: Tái chế hóa học tiên tiến (nhiệt phân, giải polymer), enzyme sinh học phân hủy PET, AI phân loại rác tự động.

Bài viết này phân tích chi tiết từng phương pháp, quy trình kỹ thuật, ưu nhược điểm, công nghệ tương lai, và vai trò của doanh nghiệp cũng như cá nhân trong kinh tế tuần hoàn nhựa.

Tổng quan về tái chế nhựa

Tái chế nhựa là gì?

Tái chế nhựa là quá trình thu gom, phân loại, xử lý rác thải nhựa thành nguyên liệu mới hoặc sản phẩm mới, giảm khai thác tài nguyên hóa thạch. Mục tiêu chính là giảm rác thải, tiết kiệm năng lượng (tái chế tiết kiệm 70-90% năng lượng so với sản xuất nhựa từ dầu mỏ mới), giảm phát thải CO2, và kéo dài tuổi thọ tài nguyên.

Tại sao tái chế nhựa quan trọng?

Môi trường: Nhựa phân hủy cực chậm (100-500 năm trong môi trường tự nhiên), gây ô nhiễm nghiêm trọng. Mỗi năm 8 triệu tấn nhựa đổ ra đại dương, tạo thành “lục địa rác thải nhựa” diện tích gấp 3 lần nước Pháp, giết chết hàng triệu sinh vật biển.

Kinh tế: Nhựa sản xuất từ dầu thô có giá biến động mạnh. Tái chế giảm 30-50% chi phí nguyên liệu, tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người (chỉ tại Việt Nam có hơn 5.000 cơ sở tái chế nhựa).

Tài nguyên: Dầu mỏ đang cạn kiệt, tái chế kéo dài tuổi thọ nguồn tài nguyên hóa thạch, hướng đến kinh tế tuần hoàn không phụ thuộc nguyên liệu mới.

Pháp lý: EU cấm nhựa dùng 1 lần từ 2021, áp thuế nhựa không tái chế 0.80 EUR/kg. Việt Nam ban hành Chỉ thị 33/CT-TTg (2020) và Nghị định 08/2022/NĐ-CP về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), mục tiêu 2030 tái chế 50% bao bì nhựa, 60% chai PET.

Các loại nhựa có thể tái chế

Kết luận: PET (số 1) và HDPE (số 2) là 2 loại nhựa dễ tái chế nhất, chiếm 70% tổng lượng nhựa tái chế toàn cầu. PVC (số 3), PS (số 6), Khác (số 7) rất khó tái chế, hầu hết bị đốt hoặc chôn lấp.

Phương pháp 1: Tái chế cơ học

Định nghĩa và phạm vi

Tái chế cơ học là phương pháp phổ biến nhất hiện nay, chiếm 80-90% tổng lượng nhựa tái chế toàn cầu. Đây là quy trình vật lý biến đổi rác nhựa thành hạt nhựa tái chế thông qua các bước: Phân loại → Nghiền → Rửa → Ép nóng → Tạo hạt → Sản xuất sản phẩm mới.

Quy trình chi tiết 6 bước

Bước 1: Thu gom và phân loại

Thu gom rác nhựa từ hộ gia đình, doanh nghiệp, bãi rác, vựa phế liệu. Phân loại thủ công (công nhân) hoặc tự động (máy quang phổ NIR – Quang phổ cận hồng ngoại nhận diện polymer) theo mã 1-7. Loại bỏ nhựa nhiễm bẩn nặng, nhựa đa lớp, nhựa composite không tái chế được. Tại Việt Nam, 80% phân loại thủ công tại các làng nghề như Minh Khai (Bắc Ninh), Cầu Diễn (Hà Nội), Gò Dầu (Tây Ninh).

Bước 2: Rửa sơ bộ

Rửa bằng nước + chất tẩy rửa loại bỏ bụi bẩn, nhãn giấy, keo dán, dầu mỡ bề mặt. Làm khô bằng máy sấy hoặc máy vắt ly tâm. Bước này loại 20-30% tạp chất bề mặt.

Bước 3: Nghiền nhỏ

Máy nghiền công nghiệp băm nhựa thành mảnh nhỏ kích thước 5-10mm. Mảnh nhỏ giúp rửa sâu hiệu quả hơn, ép nóng đồng đều, tiết kiệm năng lượng.

Bước 4: Rửa sâu và tách tạp chất

Ngâm mảnh nhựa trong bể nước, tạp chất nặng (kim loại, đá) chìm xuống, nhựa nổi lên (do tỷ trọng nhẹ hơn nước). Máy tách kim loại bằng nam châm, máy dò kim loại loại bỏ đinh, vít. Rửa nhiệt độ cao 80-90°C với hóa chất kiềm loại bỏ dầu mỡ, mực in cứng đầu. Hiệu quả rửa đạt 95-98% độ sạch.

Bước 5: Ép nóng và tạo hạt

Ép nóng nhựa mảnh ở nhiệt độ 180-250°C tùy loại nhựa (PET 260-280°C, HDPE 180-220°C, PP 200-230°C). Nhựa chảy lỏng được ép qua khuôn tạo sợi nhựa mềm, sau đó cắt thành hạt nhựa kích thước 2-3mm. Hạt nhựa tái chế (rPET, rHDPE, rPP) trở thành nguyên liệu đầu vào cho sản xuất sản phẩm nhựa mới.

Bước 6: Kiểm tra chất lượng

Kiểm tra độ bền cơ học, độ chảy (MFI – Chỉ số chảy), màu sắc, tỷ lệ tạp chất còn lại. Hạt nhựa đạt chuẩn (độ tinh khiết >98%, MFI ổn định) được đóng bao 25kg hoặc 1000kg, xuất bán cho nhà máy sản xuất nhựa.

Ưu điểm

Công nghệ đơn giản, chi phí thấp 100-200 USD/tấn, chỉ bằng 10-30% giá nhựa nguyên sinh. Phổ biến, dễ triển khai quy mô lớn, không cần đầu tư hạ tầng phức tạp. Tiết kiệm năng lượng 70-90% so với sản xuất nhựa từ dầu mỏ mới. Giảm 30-50% phát thải CO2 so với sản xuất nhựa nguyên sinh.

Nhược điểm

Chất lượng sản phẩm giảm dần sau mỗi lần tái chế do chuỗi polymer bị ngắn đi, nhựa giòn hơn, kém bền hơn. Nhựa chỉ tái chế được 3-7 lần rồi phải đốt hoặc chôn lấp. Yêu cầu phân loại kỹ (trộn lẫn nhiều loại nhựa → Sản phẩm kém chất lượng, giòn, nứt). Không tái chế được nhựa nhiễm bẩn nặng (dính thức ăn, hóa chất), nhựa đa lớp (bao bì thực phẩm 3-7 lớp), nhựa composite.

Sản phẩm từ tái chế cơ học

Chai PET tái chế (rPET): Chai nước, chai nước ngọt mới – Coca-Cola cam kết 50% rPET đến 2030, Pepsi 50% đến 2030. Sợi polyester tái chế: Vải may quần áo, chăn ga giường, túi vải, thảm – Adidas sản xuất giày từ 100% nhựa đại dương tái chế. Pallet nhựa, thùng rác, ống nước: Từ HDPE, PP tái chế – ứng dụng rộng rãi trong hậu cần, xây dựng. Gỗ nhựa composite: Kết hợp hạt nhựa tái chế + bột gỗ/đá tạo vật liệu xây dựng (cửa, sàn, tấm ốp) – Dự án PLASTICE Việt Nam đã sản xuất thành công 200 tấn/năm, kế hoạch đạt 400 tấn/năm.

Phương pháp 2: Tái chế hóa học

Định nghĩa và tầm quan trọng

Tái chế hóa học là công nghệ tiên tiến phân hủy polymer nhựa trở về monomer, dầu thô tổng hợp, hoặc khí gas bằng các phản ứng hóa học ở nhiệt độ cao. Sản phẩm đầu ra là nguyên liệu sạch chất lượng như nhựa nguyên sinh, có thể tái chế vô hạn không giảm chất lượng. Phương pháp này giải quyết 91% rác nhựa không tái chế được bằng cơ học (nhựa bẩn, đa lớp, hỗn hợp).

Các công nghệ hóa học chính

A. Nhiệt phân

Đun nóng nhựa ở nhiệt độ 300-900°C trong môi trường không có oxy (yếm khí). Polymer phân hủy thành: Dầu nhiệt phân (40-80% khối lượng), khí hydrocarbon (10-30%), than cốc (5-15%). Dầu nhiệt phân được tinh chế thành dầu diesel, xăng, hoặc naphtha (nguyên liệu hóa dầu sản xuất nhựa mới).

Ưu điểm: Tái chế được nhựa hỗn hợp, nhựa bẩn, không cần phân loại kỹ. Xử lý được PVC, PS, nhựa đa lớp mà tái chế cơ học không làm được.

Nhược điểm: Chi phí cao 300-600 USD/tấn, gấp 2-3 lần tái chế cơ học. Tiêu tốn năng lượng lớn (đun 500-700°C), tuy vẫn ít hơn sản xuất nhựa từ dầu 20-40%.

B. Khí hóa

Đun nóng nhựa ở nhiệt độ >700°C với lượng oxy hạn chế, tạo khí tổng hợp (hỗn hợp CO + H2). Khí tổng hợp dùng sản xuất methanol, hydro, nhiên liệu tổng hợp Fischer-Tropsch, hoặc phát điện.

Ưu điểm: Xử lý được mọi loại nhựa, kể cả PVC độc hại (clo chuyển thành HCl tách riêng).

Nhược điểm: Rất tốn năng lượng, chi phí đầu tư lớn (hàng chục triệu USD/nhà máy), công nghệ phức tạp.

C. Giải polymer

Dùng dung môi hóa học (methanol, glycol, nước quá nhiệt) + chất xúc tác phá vỡ liên kết polymer, chuyển về monomer nguyên thủy. Ví dụ: PET → Monomer TPA (axit terephthalic) + EG (ethylene glycol) → Sản xuất PET mới 100% chất lượng nguyên sinh.

Ưu điểm: Tái chế vô hạn không giảm chất lượng, sản phẩm tinh khiết, phù hợp PET, nylon (PA), PLA.

Nhược điểm: Chỉ áp dụng được với một số loại nhựa nhất định (PET, PA), chi phí cao, dung môi cần thu hồi tái sử dụng.

Công ty tiên phong: Loop Industries (Canada) giải polymer PET, hợp tác Coca-Cola, Pepsi, L’Oréal. Eastman Chemical (Mỹ) công nghệ phân giải PET bằng methanol thành monomer, nhà máy công suất 110.000 tấn/năm.

D. Cracking xúc tác

Dùng chất xúc tác (zeolite, alumina) phá vỡ chuỗi polymer ở nhiệt độ thấp hơn 200-400°C, tiết kiệm năng lượng. Tạo hydrocarbon nhẹ (ethylene, propylene) – nguyên liệu sản xuất nhựa PE, PP mới.

Ưu điểm: Tiết kiệm năng lượng hơn nhiệt phân truyền thống, hiệu suất chuyển hóa cao 70-85%.

Nhược điểm: Xúc tác đắt, cần thay thế định kỳ sau 500-1000 giờ vận hành.

Ưu điểm tổng thể tái chế hóa học

Tái chế được nhựa khó (PVC, PS, nhựa đa lớp, nhựa bẩn) mà tái chế cơ học không làm được. Không giảm chất lượng, tái chế vô hạn lần. Sản phẩm đầu ra là nguyên liệu hóa dầu sạch hoặc monomer tinh khiết như nhựa nguyên sinh. Giải quyết 91% rác nhựa không tái chế được hiện nay.

Nhược điểm

Chi phí cao gấp 2-3 lần tái chế cơ học (300-600 USD/tấn vs 100-200 USD/tấn). Tiêu tốn năng lượng lớn, tuy vẫn ít hơn sản xuất nhựa mới từ dầu 20-40%. Công nghệ phức tạp, ít nhà máy (toàn cầu ~50 nhà máy tái chế hóa học quy mô thương mại, trong khi tái chế cơ học có hàng nghìn nhà máy).

Phương pháp 3: Tái chế sinh học

Định nghĩa và đột phá khoa học

Tái chế sinh học sử dụng vi sinh vật (vi khuẩn, nấm) hoặc enzyme phân hủy nhựa thành monomer, CO2, H2O, sinh khối. Đây là công nghệ mới nhất, đang trong giai đoạn nghiên cứu và thử nghiệm, chưa thương mại hóa rộng rãi.

Công nghệ enzyme phân hủy PET

Enzyme PETase – Bước đột phá 2016: Vi khuẩn Ideonella sakaiensis được phát hiện tại bãi rác Nhật Bản, tiết enzyme PETase phân hủy PET thành monomer TPA và EG. Năm 2018, Đại học Portsmouth (Anh) + Phòng thí nghiệm NREL (Mỹ) cải tiến PETase, tăng tốc độ phân hủy gấp 20 lần. Năm 2020, “Siêu PETase” phân hủy 90% chai PET trong 10 giờ ở nhiệt độ 70°C.

Carbios (Pháp) – Tiên phong thương mại hóa: Công ty Carbios phát triển enzyme cutinase phân hủy 90% PET trong 10-16 giờ ở 60-70°C. Monomer thu được tinh khiết 99.5%, sản xuất PET mới chất lượng nguyên sinh. Carbios hợp tác L’Oréal, Pepsi, Nestlé, dự kiến nhà máy đầu tiên công suất 50.000 tấn/năm vận hành 2025.

Enzyme cutinase, lipase: Ngoài PET, các enzyme này phân hủy polyester, polyurethane (PU), axit polylactic (PLA). Mở ra triển vọng tái chế sinh học cho nhiều loại nhựa khác.

Ưu điểm

Môi trường thân thiện: Chỉ dùng enzyme + nước, nhiệt độ thấp 60-70°C, không hóa chất độc hại, không khí thải ô nhiễm. Hiệu suất cao: 90-95% phân hủy thành monomer tinh khiết, cao hơn nhiều phương pháp hóa học (70-80%). Tái chế vô hạn: Monomer chất lượng như nhựa nguyên sinh, không giới hạn số lần tái chế. Tiết kiệm năng lượng: 30-50% ít hơn tái chế hóa học do nhiệt độ thấp.

Nhược điểm

Chỉ phân hủy được PET, polyester, một số polyurethane, chưa áp dụng được cho PE, PP, PVC (chiếm 60% tổng rác nhựa). Tốc độ chậm 10-48 giờ, chưa đủ nhanh cho quy mô công nghiệp lớn (tái chế cơ học chỉ 1-2 giờ). Enzyme đắt, sản xuất enzyme tốn chi phí sinh học, cần bảo quản lạnh. Công nghệ mới, chưa có nhà máy thương mại quy mô lớn (Carbios dự kiến 2025 mới có nhà máy đầu tiên).

Triển vọng tương lai

Nghiên cứu enzyme phân hủy PE, PP (polymer khó phân hủy nhất, cấu trúc đơn giản nhưng liên kết C-C rất bền). Kỹ thuật chỉnh sửa gen (CRISPR) tạo vi khuẩn biến đổi gen tiết enzyme mạnh hơn, nhanh hơn, bền nhiệt hơn. Dự đoán 2030-2040 tái chế sinh học chiếm 10-20% thị trường tái chế nhựa toàn cầu.

Phương pháp 4: Thu hồi năng lượng

Định nghĩa và phạm vi

Thu hồi năng lượng là đốt rác nhựa ở nhiệt độ cao 850-1100°C, thu hồi năng lượng nhiệt chuyển thành điện hoặc sưởi ấm. Đây KHÔNG phải tái chế thật sự (nhựa biến thành tro, khí CO2 không quay lại chu trình), nhưng giảm chôn lấp, thu năng lượng thay thế nhiên liệu hóa thạch.

Quy trình

Thu gom rác nhựa không tái chế được (nhựa bẩn, đa lớp, PS, PVC). Đốt trong lò đốt công nghiệp hiện đại có hệ thống kiểm soát khí thải (lọc dioxin, furan độc hại bằng than hoạt tính, vôi). Nhiệt sinh ra đun nước → Hơi nước áp suất cao → Quay tua bin → Phát điện. Hiệu suất: 1 tấn nhựa = 8.000-10.000 kWh điện (đủ dùng cho hộ gia đình 10-12 tháng).

Ưu điểm

Giảm 90% thể tích rác thải (nhựa thành tro, chỉ còn 10% khối lượng ban đầu). Thu năng lượng thay than đá, dầu FO, giảm khai thác hóa thạch, giảm phát thải CO2 so với đốt than. Xử lý được nhựa không tái chế được (PVC, PS, nhựa đa lớp, nhựa nhiễm bẩn nặng). Phổ biến ở các nước phát triển: EU 42%, Nhật Bản 78%, Hàn Quốc 60% rác thải được đốt thu năng lượng.

Nhược điểm

Phát thải CO2 (tuy ít hơn chôn lấp phát CH4 – metan độc hại gấp 25 lần CO2). Nguy cơ dioxin, furan (chất gây ung thư cực mạnh) nếu lò đốt cũ, nhiệt độ thấp <850°C, không lọc khí đầy đủ. Mất nguyên liệu vĩnh viễn (không tuần hoàn, trái với kinh tế tuần hoàn). Tranh cãi môi trường: Tổ chức Không chất thải, Greenpeace phản đối, cho là “thiêu hủy tài nguyên”, cản trở tái chế thật sự.

Thực trạng Việt Nam

Việt Nam chưa phổ biến, chỉ vài nhà máy đốt rác thải: Nhà máy đốt rác Cần Thơ (400 tấn/ngày), Khánh Sơn (Khánh Hòa). TP.HCM đang xây dựng nhà máy đốt rác phát điện công suất 4.000 tấn/ngày tại Thủ Đức, dự kiến vận hành 2027. Tỷ lệ đốt thu năng lượng <5%, phần lớn rác nhựa vẫn chôn lấp.

So sánh 4 phương pháp tái chế nhựa

Kết luận: Tái chế cơ học vẫn chủ đạo ngắn hạn do rẻ, dễ triển khai. Tái chế hóa học là tương lai trung hạn (2025-2035) xử lý nhựa khó. Tái chế sinh học là đột phá dài hạn (2030-2050) nếu giảm được chi phí enzyme. Thu hồi năng lượng là giải pháp cuối cùng cho nhựa không tái chế được, nhưng không phải kinh tế tuần hoàn.

Công nghệ tái chế nhựa tiên tiến mới nhất

Tái chế nhựa đa lớp

Vấn đề: Bao bì thực phẩm thường có 3-7 lớp nhựa khác nhau (PE + EVOH + PET + PA) để bảo quản tốt, nhưng không tách được → Không tái chế cơ học.

Giải pháp: CreaSolv (Đức) dùng dung môi đặc biệt hòa tan từng lớp polymer riêng biệt, tách thành nguyên liệu tinh khiết. PolyStyreneLoop tách PS từ nhựa đa lớp cách nhiệt (EPS + XPS) bằng dung môi limonene tự nhiên (từ vỏ cam).

Gỗ nhựa composite – Ứng dụng thực tế Việt Nam

Công nghệ sản xuất gỗ nhựa composite kết hợp hạt nhựa tái chế (rPP, rPE, rPET) + bột gỗ + bột đá bằng phương pháp ép đùn. Sản phẩm: Cửa, tấm lát sàn, vật liệu xây dựng, trang trí nội-ngoại thất.

Dự án PLASTICE Việt Nam: Triển khai thí điểm từ 2024, sử dụng 17.3 tấn nhựa tái chế/tháng (>200 tấn/năm), sản lượng 120.000 mét dài/năm gỗ composite. Tỷ lệ đạt chuẩn kỹ thuật 95%, thị trường nội địa tiếp nhận tích cực. Toàn bộ phế phẩm, đầu mẩu thu hồi nghiền tái sử dụng ngay tại xưởng (quy trình khép kín). Dự kiến mở rộng công suất 400 tấn nhựa/năm khi vận hành tối đa.

Tái chế vải polyester

60% quần áo toàn cầu làm từ polyester (PET), hầu hết vứt bỏ sau vài lần mặc. Worn Again (Anh) giải polymer vải polyester cũ + chai PET thành monomer TPA + EG, sản xuất sợi polyester mới 100% chất lượng nguyên sinh. Renewcell (Thụy Điển) hòa tan cellulose từ vải cotton cũ, tạo sợi Circulose cho H&M, Zara, Levi’s.

Công nghệ AI, IoT trong phân loại tái chế

AI phân loại rác: AMP Robotics (Mỹ) sử dụng camera + AI nhận diện 20 loại nhựa khác nhau, chính xác 95%, nhanh gấp 2 lần công nhân. Robot phân loại 60-80 mảnh/phút, làm việc 24/7 không mệt mỏi. IoT theo dõi thùng rác: Cảm biến trong thùng rác → Thông báo khi đầy → Xe thu gom tối ưu tuyến đường, tiết kiệm 30-40% nhiên liệu. Blockchain truy xuất: Theo dõi nhựa từ thu gom → Tái chế → Sản phẩm mới (minh bạch chuỗi cung ứng, chống gian lận nhựa tái chế).

Nhựa sinh học bổ trợ tái chế

PLA (Axit Polylactic): Từ bắp, mía, sắn, phân hủy 6-12 tháng trong điều kiện ủ phân công nghiệp. Công ty Nhựa Âu Lạc (Việt Nam) sản xuất nhựa sinh học từ phế phẩm nông nghiệp, sử dụng 100% năng lượng mặt trời. PHA (Polyhydroxyalkanoates): Vi khuẩn sản xuất, phân hủy hoàn toàn trong đại dương, không để lại vi nhựa. AnEco (An Phát Holdings – Việt Nam): Nhựa sinh học phân hủy hoàn toàn, xuất khẩu sang Mỹ, châu Âu, công suất hàng nghìn tấn/năm.

Thực trạng tái chế nhựa Việt Nam

Tỷ lệ tái chế và sản lượng rác thải

Việt Nam thải ra 2.5 triệu tấn rác nhựa/năm (2023-2025). Tỷ lệ tái chế 10-15% (một số nguồn ghi 27%), thấp hơn trung bình châu Á (20-25%), nhưng cao hơn nhiều nước ASEAN. 85-90% bị chôn lấp (gây ô nhiễm nước ngầm, phát thải metan), đốt tự phát (phát dioxin), hoặc thải ra sông biển (mỗi năm Việt Nam thải 280.000-730.000 tấn nhựa ra biển Đông, top 5 thế giới).

Phương pháp tái chế chính

Tái chế cơ học thủ công chiếm 80%: Làng nghề tái chế truyền thống như Minh Khai (Bắc Ninh – chuyên chai PET, HDPE), Cầu Diễn (Hà Nội – PP, PE), Gò Dầu (Tây Ninh – nhựa công nghiệp). Quy trình: Phân loại thủ công → Nghiền → Rửa → Ép hạt → Bán nguyên liệu.

Vấn đề làng nghề: Ô nhiễm nước thải (rửa nhựa xả thẳng ra sông, ao), không kiểm soát chất lượng (nhiều tạp chất), điều kiện lao động kém (bụi nhựa, mùi hóa chất), hạt nhựa tái chế chất lượng thấp (giá chỉ 50-70% nhựa nguyên sinh).

Doanh nghiệp tái chế lớn

Tập đoàn Nhựa Duy Tân: Nhà máy tái chế công suất 100.000 tấn/năm, đạt chứng chỉ quốc tế GRS (Tiêu chuẩn tái chế toàn cầu), FDA (cho thực phẩm). Công nghệ “Chai thành chai” tái chế chai PET thành chai mới, tuân thủ tiêu chuẩn EU 2022/1616 nghiêm ngặt. Dự án PLASTICE: Thu gom và tái chế 15.000 tấn rác nhựa (mục tiêu 30.000 tấn), hỗ trợ 1.100 lao động tại 20+ vựa thu gom.

An Phát Holdings: Sản xuất nhựa sinh học AnEco phân hủy hoàn toàn, xuất khẩu Mỹ-EU. Hợp tác quốc tế chuyển giao công nghệ tái chế tiên tiến.

Công ty Nhựa Bình Minh: Tái chế HDPE, PP thành ống nước, vật liệu xây dựng, công suất hàng chục nghìn tấn/năm.

DTR (Duy Tân Recycling): Hoàn tất xác minh “dấu chân carbon” cho 3 dòng sản phẩm rPET, rHDPE, rPP (tháng 7/2025) theo tiêu chuẩn ISO 14067:2018. Hợp tác Marico SEA thu gom tái chế 190 tấn nhựa/năm (14.6 triệu chai).

Chính sách và mục tiêu

Chỉ thị 33/CT-TTg (2020): Giảm thiểu rác thải nhựa, cấm túi nilon <50 micron tại siêu thị, trung tâm thương mại.

Nghị định 08/2022/NĐ-CP: Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) – doanh nghiệp sản xuất bao bì nhựa phải tài trợ thu gom, tái chế, hoặc nộp phí môi trường.

Kế hoạch hành động Hà Nội (1/1/2026): Cấm nhựa dùng 1 lần tại các cơ quan nhà nước, khuyến khích công nghệ tiên tiến tái chế, sản xuất nhựa sinh học, ưu đãi doanh nghiệp đầu tư tái chế.

Mục tiêu 2030: Tái chế 50% bao bì nhựa, 60% chai PET. Giảm 65% rác thải nhựa ra môi trường so với 2020. Tăng tỷ lệ nhựa sinh học lên 20% tổng tiêu thụ.

Thách thức

Thiếu phân loại tại nguồn: Dân chưa có thói quen tách rác nhựa, trộn lẫn rác hữu cơ → Nhựa bẩn, khó tái chế. Thiếu nhà máy hiện đại: Chỉ vài chục nhà máy tái chế quy mô công nghiệp, phần lớn là cơ sở nhỏ lẻ thiếu công nghệ. Chất lượng nhựa tái chế thấp: Do không phân loại kỹ, trộn lẫn nhiều loại, hạt nhựa kém → Ít người mua, giá thấp. Giá cạnh tranh: Nhựa tái chế Việt Nam đắt hơn nhựa nhập khẩu Trung Quốc do quy mô nhỏ, chi phí cao. Thiếu chính sách hỗ trợ: Thuế VAT, ưu đãi đầu tư cho doanh nghiệp tái chế chưa rõ ràng, chưa đủ hấp dẫn.

Vai trò doanh nghiệp và cá nhân

Vai trò doanh nghiệp

Thiết kế sản phẩm dễ tái chế: Sử dụng 1 loại nhựa thay vì đa lớp (ví dụ: 100% PET thay vì PET+PE+EVOH), in mã tái chế rõ ràng trên bao bì. Thiết kế chai dễ tháo nhãn, nắp cùng loại nhựa với thân chai.

Cam kết sử dụng nhựa tái chế (rNhựa): Coca-Cola cam kết 50% rPET đến 2030, hiện đã đạt 25% tại thị trường Việt Nam. Unilever cam kết 25% nhựa tái chế đến 2025, giảm 100.000 tấn nhựa nguyên sinh toàn cầu. Nestlé Waters (Lavie Việt Nam) sử dụng 25% rPET cho chai 1.5L, mục tiêu 50% năm 2025.

Thu hồi bao bì: Triển khai hệ thống cọc chai như Đức, Na Uy – người tiêu dùng trả chai rỗng nhận lại tiền cọc, khuyến khích tái chế. The Body Shop, Lotte Mart, Vinmart thiết lập điểm thu chai PET, đổi quà tặng.

Đầu tư công nghệ: Hợp tác startup công nghệ sạch, đầu tư nhà máy tái chế hóa học. Tập đoàn Duy Tân đầu tư 100 triệu USD nhà máy tái chế công nghệ Đức, công suất 100.000 tấn/năm. An Phát Holdings đầu tư dây chuyền nhựa sinh học công nghệ Mỹ-Nhật.

Trách nhiệm EPR: Doanh nghiệp sản xuất bao bì tài trợ thu gom, phân loại, tái chế theo Nghị định 08/2022. Marico SEA (dầu gội Parachute) hợp tác DTR thu gom 190 tấn chai/năm. Ngành đồ uống (Coca-Cola, Pepsi, Suntory, TH True Milk) hợp tác PREVENT thu gom 15.000 tấn rác nhựa, mục tiêu 30.000 tấn.

Vai trò cá nhân

Phân loại rác tại nguồn: Tách rác nhựa theo mã 1-PET, 2-HDPE, 5-PP ra khỏi rác hữu cơ, rác khác. Sử dụng túi riêng đựng rác nhựa, giao cho xe thu gom tái chế hoặc đem đến điểm thu gom.

Rửa sạch trước khi vứt: Chai, hộp nhựa còn dính thức ăn, nước ngọt → Không tái chế được, gây ô nhiễm lô nhựa sạch. Rửa nhanh bằng nước, vắt khô, tháo nhãn giấy, nắp khác màu.

Giảm tiêu thụ nhựa dùng 1 lần: Mang theo túi vải khi đi chợ, siêu thị. Dùng ly sứ, hộp inox thay ly nhựa, hộp xốp. Từ chối ống hút nhựa tại quán (Starbucks, The Coffee House đã ngừng ống hút nhựa từ 2019).

Mua sản phẩm từ nhựa tái chế: Ủng hộ quần áo từ rPET (Adidas, Nike, Decathlon), đồ gia dụng từ rPP (Duy Tân, nhựa Song Long), bao bì rPET (Lavie, Coca-Cola, Pepsi). Kiểm tra biểu tượng nhựa tái chế trên sản phẩm (3 mũi tên tam giác + chữ “Tái chế”).

Tham gia chương trình thu gom: Gửi chai rỗng đến điểm thu The Body Shop (nhận phiếu giảm giá), Lotte Mart (đổi điểm tích lũy), GreenHub (dịch vụ thu gom tận nhà tại TP.HCM, Hà Nội).

Tương lai của tái chế nhựa

Kinh tế tuần hoàn nhựa

Mục tiêu: 100% nhựa tái chế hoặc phân hủy sinh học, không rò rỉ ra môi trường, không chôn lấp, không đốt (trừ thu năng lượng). Mô hình vòng tròn kín: Sản xuất → Sử dụng → Thu gom → Tái chế → Sản xuất (lặp lại vô hạn).

Kế hoạch hành động kinh tế tuần hoàn của EU: Đến 2030 tất cả bao bì nhựa phải có khả năng tái chế hoặc tái sử dụng. Cấm xuất khẩu rác nhựa sang nước đang phát triển. Thuế nhựa nguyên sinh 0.80 EUR/kg khuyến khích dùng nhựa tái chế.

Quỹ Ellen MacArthur – Cam kết toàn cầu: 500+ tổ chức (Coca-Cola, Unilever, P&G, Nestlé) cam kết 2025: 100% bao bì tái chế/tái sử dụng/phân hủy, 25% nhựa tái chế trong sản phẩm.

Công nghệ AI, chuỗi khối trong tái chế

AI tối ưu thu gom: Phần mềm phân tích dữ liệu lượng rác → Dự đoán điểm nóng → Xe thu gom tối ưu tuyến đường, tiết kiệm 30-40% nhiên liệu. Hà Nội thí điểm xe thu gom thông minh kết nối GPS, cảm biến cân tự động.

Blockchain truy xuất minh bạch: Mỗi lô nhựa tái chế có mã QR ghi: Nguồn gốc (thu từ đâu), quy trình tái chế (nhà máy nào), chứng nhận chất lượng → Chống gian lận “nhựa tái chế giả” (pha nhựa nguyên sinh). Công ty Plastic Bank (Canada) dùng blockchain trả công người nghèo thu gom nhựa bằng mã thông báo điện tử, đổi thành tiền, thực phẩm, học phí.

Robot phân loại thế hệ mới: Kết hợp AI + robot, tốc độ 100-120 mảnh/phút, chính xác 98%, nhận diện cả nhựa đa lớp, màu sắc, loại polymer. Giảm 70% chi phí nhân công phân loại.

Chính sách toàn cầu

Hiệp ước Toàn cầu về Nhựa: 175 quốc gia đàm phán từ 2022, dự kiến ký kết cuối 2025, ràng buộc pháp lý giảm 80% rác nhựa đến 2040. Các điểm chính: Cấm nhựa dùng 1 lần không cần thiết, bắt buộc EPR, tiêu chuẩn nhựa tái chế tối thiểu 30% trong sản phẩm mới.

Thuế nhựa nguyên sinh: EU đã áp 0.80 EUR/kg bao bì nhựa không tái chế từ 2021. Anh áp thuế nhựa nguyên sinh 200 bảng/tấn (2022). Việt Nam đang nghiên cứu chính sách thuế tương tự.

Cấm nhựa dùng 1 lần: 127 quốc gia đã cấm hoặc hạn chế túi nilon, ống hút nhựa. Việt Nam cấm túi nilon <50 micron tại siêu thị, cấm ống hút nhựa tại Hà Nội từ 1/1/2026. EU cấm đồ nhựa dùng 1 lần (ống hút, đũa, nĩa, dao, cốc xốp) từ 2021.

Dự báo 2030-2050

2030: Tái chế cơ học 60%, hóa học 20%, sinh học 10%, đốt 10%. Tỷ lệ tái chế toàn cầu đạt 30-35% (hiện 9%), giảm 50% rác nhựa ra đại dương. Chi phí tái chế hóa học giảm 40-50% nhờ quy mô lớn, công nghệ cải tiến.

2040: Tái chế hóa học + sinh học chiếm 50%, cơ học giảm xuống 40%. Enzyme phân hủy PE, PP thành công, thương mại hóa rộng rãi. Nhựa sinh học (PLA, PHA) thay thế 30% nhựa thường. Tỷ lệ tái chế toàn cầu 60-70%, chỉ còn 30-40% chôn lấp/đốt.

2050: Tái chế sinh học trở thành chủ đạo 60%, hóa học-cơ học 30%, nhựa sinh học thay thế 50% nhựa hóa thạch. Không chất thải nhựa đạt được ở các nước phát triển (EU, Nhật, Hàn, Singapore). 95% nhựa tuần hoàn kín, chỉ 5% thất thoát ra môi trường. Đại dương sạch hơn 80% so với 2020.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chỉ 9% nhựa toàn cầu được tái chế?

Phân loại khó do 7 loại nhựa khác nhau, nhiều người không biết mã tái chế. Nhựa bẩn, nhựa đa lớp, nhựa composite không tái chế được bằng phương pháp cơ học (chiếm 60-70% rác nhựa). Chi phí tái chế cao hơn sản xuất nhựa mới từ dầu mỏ rẻ (giá dầu thấp 2015-2020). Thiếu hệ thống thu gom, phân loại tại nguồn, nhà máy tái chế ở nhiều nước đang phát triển.

Nhựa nào dễ tái chế nhất?

PET (số 1): Chai nước, tái chế 20-30%, dễ nhất, thành sợi polyester, chai mới. HDPE (số 2): Chai sữa, can nhựa, tái chế 10-15%, thành ống nước, pallet. PP (số 5): Hộp cơm, ly, tái chế 5-10%, thành đồ gia dụng, pallet.

Nhựa nào khó tái chế nhất?

PVC (số 3): Chứa clo độc hại, <1% tái chế, gây dioxin khi đốt. PS (số 6): Xốp, nhẹ, tốn chi phí vận chuyển, <1% tái chế. Khác (số 7): Nhiều loại trộn lẫn (PC, ABS, PA), hầu hết không tái chế.

Tái chế nhựa có thực sự giảm ô nhiễm không?

Có, tái chế giảm 70-90% năng lượng, 30-50% phát thải CO2 so với sản xuất nhựa từ dầu mỏ mới. Mỗi tấn nhựa tái chế tiết kiệm 1-2 tấn dầu thô, giảm 1.5-2 tấn CO2. Tuy nhiên, chỉ 9% tái chế → 91% vẫn gây ô nhiễm. Giải pháp tốt nhất: Giảm sử dụng nhựa (Reduce) + Tái sử dụng (Reuse) + Tái chế (Recycle) – 3R.

Tái chế hóa học và cơ học, cái nào tốt hơn?

Tái chế cơ học: Rẻ (100-200 USD/tấn), dễ triển khai, phổ biến, nhưng giảm chất lượng, chỉ 3-7 lần tái chế được. Tái chế hóa học: Đắt gấp 2-3 (300-600 USD/tấn), công nghệ phức tạp, nhưng chất lượng như nhựa nguyên sinh, tái chế vô hạn. Tốt nhất: Kết hợp – Cơ học cho nhựa sạch, phân loại tốt (PET, HDPE, PP), Hóa học cho nhựa khó (hỗn hợp, đa lớp, bẩn).

Enzyme tái chế nhựa có thể thay thế phương pháp cũ không?

Chưa ngay được. Enzyme hiện chỉ phân hủy PET, polyester, chưa áp dụng cho PE, PP, PVC (60% rác nhựa). Tốc độ chậm 10-48 giờ (tái chế cơ học 1-2 giờ), chi phí enzyme đắt. Dự đoán 2030-2040 mới thương mại hóa quy mô lớn khi giảm được chi phí enzyme, phát triển enzyme phân hủy PE/PP. Tương lai: Enzyme kết hợp tái chế hóa học xử lý mọi loại nhựa, tạo kinh tế tuần hoàn hoàn chỉnh.

Cá nhân có thể làm gì để hỗ trợ tái chế nhựa?

Phân loại rác nhựa tại nhà: Tách 1-PET, 2-HDPE, 5-PP riêng, rửa sạch, giao điểm thu gom hoặc xe tái chế. Giảm dùng nhựa 1 lần: Túi vải, ly sứ, hộp inox, từ chối ống hút nhựa. Mua sản phẩm tái chế: Quần áo rPET, đồ gia dụng rPP, chai nước rPET (Lavie, Coca-Cola, Pepsi). Tham gia chương trình: Gửi chai rỗng The Body Shop, Lotte Mart, GreenHub đổi quà, giảm giá.

Việt Nam tái chế nhựa như thế nào?

Tỷ lệ tái chế 10-15% (2.5 triệu tấn rác, chỉ 250-375 nghìn tấn tái chế). 80% tái chế cơ học thủ công tại làng nghề (Minh Khai, Cầu Diễn, Gò Dầu), chất lượng chưa cao. Doanh nghiệp lớn: Duy Tân (100.000 tấn/năm), An Phát (nhựa sinh học), Bình Minh (ống nước tái chế). Chính sách: Chỉ thị 33, Nghị định EPR 08/2022, mục tiêu 2030 tái chế 50% bao bì, 60% PET. Thách thức: Thiếu phân loại tại nguồn, thiếu nhà máy hiện đại, giá nhựa tái chế cao.

Nhựa sinh học có thay thế được nhựa thường không?

Một phần. Nhựa sinh học (PLA, PHA) phân hủy nhanh, thân thiện môi trường, nhưng đắt gấp 2-3 lần nhựa thường. Chưa đủ bền cho ứng dụng kỹ thuật (ô tô, điện tử). Cần đất trồng nguyên liệu (bắp, mía) → Tranh chấp đất lương thực. An Phát Việt Nam xuất khẩu nhựa sinh học AnEco, nhưng giá cao hơn nhựa PE 50-80%. Dự báo 2030: Nhựa sinh học chiếm 10-20% thị trường, 2050: 30-50%.

Kết luận

Tái chế nhựa hiện nay có 4 phương pháp chính: Tái chế cơ học (80-85%, rẻ nhưng giảm chất lượng), tái chế hóa học (2-5%, đắt nhưng chất lượng cao vô hạn), tái chế sinh học (<1%, enzyme tiên tiến chưa thương mại), thu hồi năng lượng (12-15%, đốt phát điện không tuần hoàn).

Chỉ 9% nhựa toàn cầu được tái chế, 91% gây ô nhiễm đại dương, đất đai, giết chết hàng triệu sinh vật. Cần tăng tỷ lệ tái chế lên 50% đến 2030, 80% đến 2050 thông qua công nghệ mới (enzyme, nhiệt phân, AI), chính sách EPR, thuế nhựa nguyên sinh, và hành động của mỗi cá nhân.

Lời kêu gọi hành động

Doanh nghiệp: Đầu tư công nghệ tái chế hóa học, thiết kế sản phẩm dễ tái chế (1 loại nhựa), cam kết sử dụng nhựa tái chế 25-50% trong sản phẩm, thực thi trách nhiệm EPR nghiêm túc.

Chính phủ: Ban hành chính sách EPR mạnh mẽ, thuế nhựa nguyên sinh khuyến khích tái chế, đầu tư hạ tầng thu gom-phân loại, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ tái chế tiên tiến (ưu đãi thuế, vốn vay), phổ biến giáo dục phân loại rác tại trường học.

Cá nhân: Thực hành 3R – Tiết giảm (giảm dùng nhựa 1 lần), Tái sử dụng (tái sử dụng chai, túi), Tái chế (phân loại rác nhựa, rửa sạch, giao điểm thu gom). Mỗi người phân loại đúng → Triệu người thay đổi → Hành tinh sạch.

Tương lai xanh khả thi: Công nghệ tái chế nhựa đang tiến bộ vượt bậc – Enzyme Siêu PETase, Nhiệt phân hiệu suất cao, AI phân loại 95%, Blockchain minh bạch. Nếu toàn xã hội cùng hành động (doanh nghiệp đầu tư, chính phủ chính sách, cá nhân giảm-phân loại), mục tiêu “Không chất thải nhựa” đến 2050 hoàn toàn khả thi. Hành tinh xanh, tương lai sạch – bắt đầu từ hôm nay, từ chính bạn!