Hộp nhựa dùng ngăn đá: chọn loại nào để không giòn nứt?

Nhựa nào chịu được ngăn đá, vì sao hộp nhựa giòn nứt khi lạnh và cách đọc ký hiệu bông tuyết, mã nhựa để chọn, dùng, rã đông hộp đựng thực phẩm cho đúng.

Hộp cơm dư bỏ vô ngăn đá, vài tuần sau lấy ra thì nắp nứt một đường, thành hộp có vết rạn trắng. Chuyện này gặp hoài trong bếp gia đình lẫn quán ăn. Phần lớn trường hợp không phải do hộp kém mà do chọn sai loại nhựa cho nhiệt độ âm.

Chọn đúng hộp nhựa dùng ngăn đá giúp thực phẩm giữ được lâu, hộp ít hư và tránh mảnh nhựa vỡ lẫn vào đồ ăn. Muốn chọn đúng, cần biết nhựa thay đổi thế nào khi lạnh, loại nào chịu được, loại nào nên tránh và vài thói quen nhỏ giúp hộp bền hơn.

Hộp nhựa dùng được ngăn đá thường làm từ nhựa PE (mã số 2, số 4) hoặc nhựa PP (mã số 5) có in ký hiệu bông tuyết hay ghi rõ dùng cho tủ đông. Nhựa PE giữ độ dẻo tốt khi lạnh, còn PP chỉ nên trữ đông khi nhà sản xuất cho phép. Nên tránh hộp xốp PS, chai PET dùng một lần và hộp không rõ mã nhựa. Rủi ro chính ở ngăn đá là hộp giòn, nứt và hở nắp.

Nhựa thay đổi thế nào khi lạnh

Nhựa được tạo từ những chuỗi phân tử rất dài đan vào nhau. Ở nhiệt độ phòng, các chuỗi này còn cử động được nên hộp có độ dẻo: bóp nhẹ thì cong, buông tay thì trở lại dáng cũ. Khi nhiệt độ xuống thấp, chuỗi phân tử cử động chậm lại, nhựa cứng hơn và chịu va đập kém hơn.

Mức thay đổi này khác nhau tùy loại nhựa. Có loại vẫn mềm dẻo trong ngăn đá, có loại cứng như miếng kính mỏng. Cùng là hộp nhựa, cùng một ngăn đá, có hộp xài được nhiều năm, có hộp chỉ vài lần đã nứt.

Vì sao hộp nhựa giòn và nứt trong ngăn đá?

Hộp nhựa giòn trong ngăn đá vì mỗi loại nhựa có một ngưỡng nhiệt, dưới mức đó nhựa chuyển từ trạng thái dẻo sang trạng thái cứng, giòn. Ngưỡng này gọi là nhiệt độ chuyển thủy tinh, tức mức nhiệt mà nhựa bắt đầu cứng lại giống thủy tinh. Loại nhựa nào có ngưỡng này cao hơn nhiệt độ ngăn đá thì dễ nứt khi bị va chạm lúc còn lạnh.

Thực tế, hộp hiếm khi tự nứt khi nằm yên. Vết nứt thường xuất hiện lúc lấy hộp ra, làm rơi xuống sàn, cạy nắp khi còn cứng, hoặc khi thức ăn bên trong đông lại, nở ra và đẩy vào thành hộp. Nhựa đã giòn thì chỉ cần một lực nhỏ là đủ tạo vết rạn.

Nhựa cũng co lại một chút khi lạnh. Nắp và thân hộp làm từ hai loại nhựa khác nhau có thể co không đều, nên nắp khít lúc ở ngoài nhưng hở nhẹ khi vào ngăn đá. Vì vậy có hộp đậy rất kín ở nhiệt độ phòng mà vẫn để hơi lạnh lọt vào, làm thực phẩm khô mặt.

Nhiệt độ thấp có làm nhựa ngấm vào thực phẩm không?

Nhìn chung, nhiệt độ thấp không làm nhựa ngấm ra thực phẩm nhanh hơn như khi hâm nóng. Các chất trong nhựa di chuyển chậm hơn khi lạnh, nên mối lo chính ở ngăn đá là hộp giòn, nứt, hở nắp, chứ không phải nhựa nhả chất vào đồ ăn.

Điều cần để ý nằm ở thói quen sau khi lấy hộp ra. Nhiều người cho hộp đông cứng thẳng vào lò vi sóng hoặc dội nước sôi lên cho mau rã. Lúc này hộp chịu cùng lúc hai cú sốc: lạnh chuyển sang nóng đột ngột và nóng cục bộ ở một vùng. Hộp dùng được ngăn đá chưa chắc dùng được lò vi sóng, nên mỗi mục đích cần xem ký hiệu riêng. Ngưỡng chịu nóng của từng loại nhựa được tổng hợp trong bài nhiệt độ sử dụng an toàn các loại nhựa.

Loại nhựa nào chịu được ngăn đá

Mã nhựa là con số từ 1 đến 7 in trong hình tam giác ở đáy hộp, cho biết hộp làm từ loại nhựa nào. Dựa vào mã này, có thể đoán khá sát hộp sẽ chịu nhiệt độ âm tới đâu. Bảng dưới tóm tắt các loại hay gặp trong bếp.

Nhựa PE: dẻo nhất khi lạnh

PE (polyethylene) gồm HDPE là loại mật độ cao, mã số 2, và LDPE là loại mật độ thấp, mã số 4. Ngưỡng chuyển thủy tinh của PE thấp hơn nhiều so với nhiệt độ ngăn đá, nên nhựa vẫn giữ được độ dẻo khi lạnh. Nhờ vậy túi zip trữ đông thường làm từ PE, và nhiều nắp hộp dạng dẻo cũng dùng nhựa này.

Điểm yếu của PE là thành hộp mềm, khó giữ dáng nếu làm mỏng, lại ít trong nên khó nhìn thức ăn bên trong. Với đồ cần xếp chồng, hộp PE thành dày hoặc kiểu thân cứng đi với nắp PE dẻo là cách nhiều nhà sản xuất hay chọn.

Nhựa PP: dùng được khi có ký hiệu

PP (polypropylene, mã số 5) là loại nhựa làm hộp đựng thực phẩm phổ biến nhất vì nhẹ, chịu nóng khá và giá dễ chịu. Ở nhiệt độ thấp, PP thông thường cứng và giòn hơn PE rõ rệt. Để PP dẻo hơn khi lạnh, nhà sản xuất có thể pha thêm thành phần khác vào chuỗi nhựa, tạo ra loại PP đồng trùng hợp chịu va đập tốt hơn.

Nhìn bằng mắt không thể biết hộp PP nào đã được pha chế cho nhiệt độ thấp. Cách chắc nhất là xem ký hiệu: hộp PP có ký hiệu bông tuyết là đã được nhà sản xuất tính cho ngăn đá. Hộp PP không ghi gì vẫn dùng tốt ở ngăn mát, nhưng trữ đông lâu ngày thì nên cẩn thận.

Những loại nên tránh cho ngăn đá

• Hộp xốp và hộp PS cứng: nhựa số 6 vốn đã giòn, gặp lạnh càng dễ vỡ vụn, mảnh nhỏ có thể dính vào thực phẩm.
• Chai, hộp PET dùng một lần: thành mỏng, làm ra để đựng một lần; nước bên trong đông lại dễ làm chai phình hoặc nứt đáy.
• Hộp không rõ mã nhựa: không biết làm từ gì thì không đoán được hộp chịu lạnh tới đâu.
• Hộp từng đựng hóa chất, đồ không phải thực phẩm: chỉ dùng hộp có ký hiệu dành cho thực phẩm.

Muốn hiểu kỹ hơn loại nhựa nào được dùng cho đồ ăn và vì sao, có thể đọc thêm về các loại nhựa an toàn để đựng thực phẩm.

Cách nhận biết hộp dùng được ngăn đá

Câu trả lời nhanh nhất nằm ở đáy hộp và trên nhãn. Lật hộp lên xem chừng nửa phút là đủ biết hộp có hợp với ngăn đá hay không, khỏi phải thử rồi mới biết.

Ký hiệu bông tuyết nghĩa là gì?

Ký hiệu bông tuyết hoặc hình tinh thể băng ở đáy hộp cho biết nhà sản xuất cho phép dùng hộp trong ngăn đá. Một số hộp ghi chữ thay cho hình, chẳng hạn “dùng được cho tủ đông” hoặc chữ tiếng Anh “freezer safe”. Có hộp ghi kèm mức nhiệt thấp nhất cho phép; nếu có con số này thì cứ theo đó mà dùng.

Ký hiệu bông tuyết khác với ký hiệu ly và nĩa. Hình ly và nĩa chỉ cho biết vật liệu dùng được cho thực phẩm, không nói gì về nhiệt độ. Có ly nĩa mà thiếu bông tuyết thì nên để hộp ở ngăn mát hoặc nhiệt độ phòng.

Đọc mã nhựa và kiểm tra bằng tay

Bên cạnh ký hiệu, mã nhựa trong tam giác giúp đối chiếu với bảng ở phần trước. Mã số 2, 4 hoặc 5 kèm bông tuyết là lựa chọn yên tâm nhất. Gặp mã số 6 hoặc hộp không ghi mã thì nên chuyển sang hộp khác.

Có thể kiểm tra thêm bằng tay: bóp nhẹ thành hộp, nhựa đàn hồi rồi trở lại là dấu hiệu tốt; nhựa kêu răng rắc hoặc hiện vết trắng ở chỗ uốn là đã bắt đầu lão hóa. Nắp có gioăng cao su hay silicon thường kín hơn, giúp hạn chế hơi lạnh làm khô thực phẩm. Các tiêu chí rộng hơn như dung tích, hình dáng, kiểu nắp có trong bài cách chọn hộp đựng thực phẩm bằng nhựa.

Hộp in nhiều ký hiệu thì hiểu thế nào?

Nhiều hộp in cùng lúc ký hiệu ngăn đá, lò vi sóng và máy rửa chén. Mỗi ký hiệu chỉ bảo đảm cho đúng mục đích đó. Một hộp chịu được máy rửa chén chưa chắc chịu được va đập ở nhiệt độ âm, và ngược lại. Chuyện rửa máy được nói kỹ trong bài đồ nhựa dùng máy rửa bát.

Với hộp chỉ in một vài ký hiệu, cứ dùng đúng trong phạm vi đó. Đừng suy ra rằng hộp chịu nóng tốt thì cũng chịu lạnh tốt, vì hai đặc tính này phụ thuộc vào công thức nhựa khác nhau.

Dùng hộp nhựa trong ngăn đá đúng cách

Chọn đúng hộp mới là một nửa. Cách cho đồ vô, cách xếp và cách rã đông mới quyết định hộp bền được bao lâu và thực phẩm giữ ngon tới đâu.

Chuẩn bị trước khi cho vào ngăn đá

• Để nguội bớt trước: đồ còn nóng cho vô hộp rồi bỏ ngăn đá làm hơi nước đọng thành đá trên nắp, nhựa cũng chịu chênh nhiệt lớn.
• Chừa khoảng trống phía trên: canh, nước dùng và đồ nhiều nước nở ra khi đông; đổ đầy tới miệng dễ làm bung nắp hoặc nứt thành.
• Chia phần vừa một bữa: hộp nhỏ đông nhanh, rã nhanh và không phải rã cả mẻ lớn rồi đông lại phần dư.
• Dán nhãn tên món và ngày: giúp dùng món cũ trước, tránh để quên lâu trong góc tủ.
• Lau khô miệng hộp: nước dính ở ngàm nắp đông lại làm nắp khó mở và dễ gãy ngàm.

Xếp hộp trong ngăn đá thế nào?

Xếp hộp thẳng hàng, không chèn ép quá chặt. Nhựa lạnh cứng hơn nên một hộp bị đè lệch có thể nứt góc. Hộp vuông, chữ nhật xếp chồng gọn và ít hở hơn hộp tròn. Không nên để hộp áp sát vách sau ngăn đá lâu ngày, vì chỗ này thường đọng tuyết, làm hộp dính chặt vào vách.

Khi lấy hộp, cầm cả thân hộp thay vì kéo bằng nắp hay quai. Hộp vừa lấy ra nên để vài phút cho nhựa bớt cứng rồi mới mở nắp, nhất là loại nắp có ngàm bấm bốn cạnh. Nắp gãy ngàm thường là hư hỏng đầu tiên của hộp trữ đông.

Rã đông thế nào để hộp không nứt?

Cách nhẹ nhàng nhất là chuyển hộp từ ngăn đá xuống ngăn mát từ tối hôm trước. Nhiệt độ tăng từ từ nên nhựa không bị sốc, thực phẩm cũng rã đều. Nếu cần nhanh, ngâm cả hộp đã đậy kín vào thau nước lạnh và thay nước vài lần.

Không dội nước sôi lên hộp vừa lấy ra, cũng không cho hộp đông cứng vào lò vi sóng nếu hộp không có ký hiệu lò vi sóng. Muốn hâm bằng lò, nên lấy thức ăn ra chén, dĩa sứ hoặc thủy tinh rồi mới hâm.

Sai lầm thường gặp và khi nào thay hộp

Phần lớn hộp hư sớm trong ngăn đá đều do vài thói quen lặp đi lặp lại. Sửa được mấy thói quen này, hộp tốt sẽ dùng được lâu hơn hẳn.

• Tận dụng hộp xốp, hộp đồ ăn mang về: nhiều loại chỉ làm để đựng một lần, gặp lạnh dễ giòn và nứt.
• Đổ đầy canh tới miệng hộp: nước đông nở ra, đẩy bung nắp hoặc làm rạn thành hộp.
• Cạy nắp bằng dao khi hộp còn đông cứng: lực dồn vào một điểm trên nhựa đang giòn, rất dễ gãy ngàm.
• Rã rồi đông lại nhiều lần: món ăn mất nước, nhão và kém ngon, hộp cũng chịu chênh nhiệt liên tục.
• Dùng một hộp cho mọi việc: hôm hâm lò vi sóng, hôm trữ đông, hôm rửa máy, khiến nhựa lão hóa nhanh hơn.

Có nên trữ đông bằng chai nước suối?

Không nên dùng chai nước suối PET để trữ đông lâu dài. Chai được làm để dùng một lần, thành mỏng, nắp không thiết kế cho nhiệt độ âm. Nước đông nở ra dễ làm phình đáy hoặc nứt cổ chai. Nếu chỉ cần làm đá giữ lạnh cho thùng đồ trong chuyến đi ngắn, có thể đổ vơi bớt nước rồi để đông, nhưng đừng dùng đi dùng lại một chai nhiều lần.

Khi nào nên thay hộp nhựa?

Nên thay hộp khi thấy vết rạn, vết trắng ở góc, nắp không còn khít, ngàm bấm lỏng hoặc gãy. Vết nứt nhỏ là chỗ cặn bẩn và vi khuẩn dễ bám, rửa khó sạch. Hộp có mùi bám lâu ngày, rửa mãi không hết cũng nên bỏ. Màu vàng trên hộp thường do dầu mỡ và chất màu thực phẩm bám vào; cách xử lý có trong bài hộp nhựa bị ố vàng.

Với bếp ăn, quán ăn cần trữ lạnh số lượng lớn, đồ chứa cỡ lớn như thùng nhựa cũng nên chọn theo cùng nguyên tắc: hỏi rõ loại nhựa, độ dày thành và điều kiện dùng ở nhiệt độ thấp với nơi cung cấp trước khi đặt hàng.

Câu hỏi thường gặp

Hộp nhựa số 5 có để ngăn đá được không?

Hộp nhựa số 5 làm từ PP, để ngăn đá được nếu đáy hộp có ký hiệu bông tuyết hoặc nhãn ghi rõ dùng cho tủ đông. PP thông thường cứng và giòn hơn khi lạnh, nên hộp không có ký hiệu vẫn dùng tốt ở ngăn mát nhưng dễ nứt khi trữ đông lâu, nhất là khi bị rơi hoặc cạy nắp lúc còn lạnh.

Hộp bị nứt trong ngăn đá có dùng tiếp được không?

Không nên dùng tiếp. Vết nứt làm hộp mất độ kín, hơi lạnh lọt vào làm thực phẩm khô mặt, còn chất lỏng có thể rỉ ra ngăn tủ. Kẽ nứt cũng là chỗ cặn bẩn bám lại, rửa khó sạch. Nhựa đã nứt một lần thường sẽ lan rộng thêm ở những lần trữ đông sau, và mảnh nhỏ có thể rơi vào đồ ăn.

Túi zip có thay được hộp nhựa trong ngăn đá không?

Túi zip làm từ PE nên giữ dẻo tốt khi lạnh, ép bớt không khí được và tiết kiệm chỗ khi xếp phẳng. Túi hợp với thịt cá chia phần, rau củ sơ chế. Tuy vậy, túi dễ bị góc nhọn đâm thủng và không chịu được đè nặng, nên đồ có nước như canh, cháo vẫn nên đựng trong hộp có nắp kín.

Có cần hộp riêng cho ngăn đá và lò vi sóng không?

Không bắt buộc, nếu hộp có đủ cả ký hiệu ngăn đá lẫn ký hiệu lò vi sóng. Điều cần tránh là chuyển thẳng hộp đông cứng sang lò. Nên rã đông trong ngăn mát trước, mở hé nắp khi hâm, hoặc đổ thức ăn ra chén sứ, thủy tinh. Hộp chỉ có một trong hai ký hiệu thì dùng đúng mục đích ghi trên hộp.

Thực phẩm đóng tuyết trong hộp là do đâu?

Lớp tuyết và mặt thực phẩm khô, đổi màu thường do không khí còn trong hộp hoặc hơi lạnh lọt qua nắp hở. Hơi nước từ thực phẩm thoát ra rồi đông thành tinh thể trên bề mặt. Chọn hộp vừa lượng đồ, ít khoảng trống không khí, nắp có gioăng kín và dùng trong thời gian hợp lý sẽ giảm hiện tượng này.

Tóm lại

Ngăn đá không làm nhựa nóng chảy, nhưng làm nhựa cứng và giòn hơn. Chọn đúng loại nhựa và dùng đúng cách là đủ để hộp bền, thực phẩm giữ ngon.

• Ưu tiên hộp mã số 2, 4 hoặc 5 có ký hiệu bông tuyết.
• Tránh hộp xốp PS, chai PET dùng một lần và hộp không rõ mã nhựa.
• Chừa khoảng trống cho đồ có nước, để hộp bớt cứng rồi mới mở nắp.
• Rã đông trong ngăn mát hoặc nước lạnh, không dội nước sôi hay cho thẳng vào lò.
• Thay hộp khi thấy vết rạn, nắp hở hoặc ngàm gãy.

MTV Plastic với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực gia công nhựa chuyên nghiệp tại Hà Nội, cung cấp thùng nhựa, bồn bể nhựa và nhận gia công nhựa theo yêu cầu. Liên hệ hotline 0918.710.622 để được tư vấn và đặt hàng thùng nhựa, sản phẩm nhựa gia công chất lượng cao.