Ấm siêu tốc thân nhựa có an toàn không? Cách chọn và dùng đúng

Ấm siêu tốc thân nhựa có an toàn không? Tìm hiểu vật liệu thường dùng, vì sao nhiệt độ cao đáng lưu ý và cách chọn, vệ sinh, dùng ấm đúng cách mỗi ngày.

Sáng nào cũng bấm nút đun nước pha cà phê, pha trà hay chế ly sữa cho con, nhiều người chợt nghĩ: nước sôi nằm trong lớp vỏ nhựa mấy phút liền như vậy có ổn không? Thắc mắc này rất hợp lý, vì ấm siêu tốc thân nhựa rẻ, nhẹ, đun nhanh và có mặt ở rất nhiều gia đình, phòng trọ, văn phòng.

Muốn trả lời cho đúng, cần nhìn vào loại vật liệu, chất lượng sản xuất, độ cũ mới của ấm và thói quen dùng hằng ngày, chứ không chỉ dựa vào một chữ “nhựa”. Mỗi yếu tố đó đều có thể làm chiếc ấm trở nên đáng tin hơn hoặc đáng lo hơn.

Ấm siêu tốc thân nhựa có thể dùng hằng ngày khi ấm có nguồn gốc rõ ràng, vật liệu được nhà sản xuất công bố dùng cho thực phẩm và thân ấm còn trong tình trạng tốt. Nhiệt độ cao và thời gian tiếp xúc lâu có thể làm nhựa ngấm chất ra nước nhiều hơn, nên người dùng cần chọn ấm từ hãng uy tín, đun xong rót ra ngay, vệ sinh định kỳ và thay ấm khi thân nhựa nứt, ố vàng hoặc có mùi lạ.

Cấu tạo ấm siêu tốc thân nhựa

Một chiếc ấm siêu tốc thông thường gồm thân ấm, nắp, vòi rót có lưới lọc, ô báo mực nước, bộ phận đun ở đáy và đế cắm điện rời. Gọi là ấm “thân nhựa” khi phần vỏ chứa nước làm bằng nhựa, khác với ấm thân inox hoặc thân thủy tinh. Ở nhiều mẫu giá mềm, gần như toàn bộ lòng ấm là nhựa, chỉ riêng tấm đáy là kim loại.

Hiểu cấu tạo giúp người mua biết mình nên nhìn vào đâu. Hai chiếc ấm trông giống hệt nhau ngoài cửa hàng có thể khác nhau rất nhiều ở phần bên trong: một cái lòng nhựa hoàn toàn, một cái chỉ có vỏ ngoài bằng nhựa còn lòng ấm bằng inox.

Bộ phận nào tiếp xúc trực tiếp với nước nóng?

Thành trong của thân ấm và tấm đáy đun là hai phần chạm nước sôi lâu nhất. Nắp, lưới lọc ở vòi và ô báo mực nước cũng tiếp xúc với nước hoặc hơi nước nóng trong suốt lúc đun. Vì vậy khi đánh giá một chiếc ấm, nên xét toàn bộ những bộ phận nằm trong “vùng nóng”, không chỉ lớp vỏ bên ngoài.

Bộ phận đun thường có hai kiểu. Kiểu mâm nhiệt âm đáy giấu điện trở bên dưới một tấm kim loại phẳng, nước chỉ chạm mặt kim loại nên dễ lau chùi. Kiểu sợi đốt lộ nằm ngay trong lòng ấm, cặn vôi dễ bám quanh và khó vệ sinh hơn. Nhiều người chọn kiểu âm đáy chính vì lý do này.

Nhựa làm thân ấm thường là loại gì?

Nhà sản xuất thường ghi vật liệu thân ấm trên hộp, tem nhãn hoặc sách hướng dẫn. Trong đồ gia dụng nói chung, nhựa PP (polypropylene, nhựa số 5) hay được dùng cho các vật dụng cần chịu nhiệt tương đối như hộp đựng thức ăn, nắp, khay. Dù vậy, mỗi hãng có công thức riêng, có thể pha thêm chất tạo màu, chất ổn định, nên không thể chỉ nhìn tên loại nhựa mà kết luận chất lượng.

Một số ấm in ký hiệu tái chế hoặc dòng chữ “BPA free”, tức không chứa BPA, một hóa chất từng được dùng trong vài loại nhựa cứng. Thông tin này có ích nhưng chỉ nói về một chất cụ thể, chưa phản ánh toàn bộ chất lượng vật liệu. Muốn hiểu rõ hơn đặc điểm từng loại nhựa, bạn có thể đọc thêm bài các loại nhựa an toàn để đựng thực phẩm.

Vì sao nhiệt độ cần được lưu ý

Nhựa không phải một khối trơ tuyệt đối. Trong nhựa thành phẩm có thể còn phụ gia, chất xúc tác hoặc phân tử nhỏ sót lại từ lúc sản xuất. Khi nhựa chạm nước, một lượng rất nhỏ các chất này có thể đi vào nước, giới chuyên môn gọi là thôi nhiễm. Nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và độ cũ của nhựa là ba yếu tố thường được nhắc tới khi bàn về chuyện này.

Rủi ro phụ thuộc vào những yếu tố nào?

Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), trong hướng dẫn đánh giá rủi ro sức khỏe con người, tách riêng hai câu hỏi: một chất có khả năng gây hại tới đâu, và con người thật sự tiếp xúc với nó bao nhiêu. Rủi ro thực tế phụ thuộc vào cả hai. Một chất có độc tính nhưng lượng tiếp xúc rất thấp sẽ khác hẳn trường hợp tiếp xúc thường xuyên với lượng lớn.

Áp vào chiếc ấm, cách nghĩ này giúp tránh hai thái cực: xem mọi ấm nhựa là “độc”, hoặc coi nhựa vô hại trong mọi điều kiện. Thứ người dùng kiểm soát được chính là phần tiếp xúc: chọn ấm tốt, không để nước nằm lâu trong ấm, không tiếp tục dùng ấm đã xuống cấp. Chủ đề này được giải thích kỹ hơn trong bài nguy cơ và phơi nhiễm hóa chất trong nhựa.

Nhiệt có làm nhựa ngấm chất ra nước nhiều hơn?

Hiện chưa có nhiều nghiên cứu công khai đo riêng cho ấm siêu tốc thân nhựa. Dữ liệu dễ tham khảo hơn đến từ chai nước bằng nhựa PET, loại nhựa trong thường gặp ở chai nước suối. Một nghiên cứu đăng trên PubMed Central (NIH) về ảnh hưởng của nhiệt độ và thời gian bảo quản lên chai PET cho thấy để chai nước trong cốp xe ở nhiệt độ trên 40 °C làm tăng lượng antimon đi vào nước. Antimon là một nguyên tố được dùng làm chất xúc tác khi sản xuất nhựa PET.

Một bài tổng quan đăng trên tạp chí Molecules cũng nhận định đồ uống đóng chai PET để ở nhiệt độ cao, chẳng hạn trong xe hơi nóng hoặc giữa mùa hè, có thể làm antimon thôi ra nhiều hơn. Nhóm tác giả của một nghiên cứu khác trên PubMed Central (NIH) khuyên người tiêu dùng không nên để nước đóng chai trong xe hoặc nơi kín. Chuyện đậu xe ngoài nắng rồi để nguyên thùng nước suối trong cốp là ví dụ rất quen ở Việt Nam.

Ấm đun và chai PET là hai sản phẩm khác nhau, dùng loại nhựa khác nhau, nên không thể lấy số liệu của chai áp nguyên sang ấm. Điều rút ra được là một nguyên tắc thận trọng: với đồ nhựa đựng nước, nhiệt càng cao, tiếp xúc càng lâu thì càng nên để ý. Nếu nhà có nhiều loại bình đựng nước khác nhau, bài bình nước nhựa số 7 có an toàn không? sẽ giúp bạn phân biệt rõ hơn.

Thân nhựa, inox hay thủy tinh?

Mỗi loại ấm có điểm mạnh riêng, không có loại nào hoàn hảo cho mọi nhà. Bảng dưới so sánh ba loại phổ biến theo những tiêu chí người dùng hay quan tâm nhất khi đứng trước kệ hàng.

Ấm thân nhựa hợp với người cần ấm nhẹ, ít nóng tay, dùng ở phòng trọ hoặc văn phòng với nhu cầu đun vừa phải. Gia đình có người già hay trẻ nhỏ cũng hay chọn loại này vì cầm nhẹ, ít bị phỏng khi lỡ chạm vào vỏ.

Nếu muốn hạn chế nước sôi chạm nhựa, có thể cân nhắc ấm inox hai lớp. Loại này có vỏ ngoài bằng nhựa để cách nhiệt, nhưng lòng ấm bằng inox nên nước sôi chủ yếu tiếp xúc kim loại. Ấm thủy tinh thì hợp với người thích nhìn thấy nước và cặn bên trong, nhưng cần cẩn thận hơn khi lau chùi và khi để trên bàn có trẻ nhỏ chạy chơi.

Dù chọn loại nào, nắp ấm, ô báo mực nước và một số chi tiết bên trong vẫn có thể là nhựa. Vì thế lời khuyên chung vẫn giống nhau: chọn sản phẩm có thông tin vật liệu rõ ràng và dùng đúng cách.

Cách chọn ấm siêu tốc thân nhựa

Chọn đúng ngay từ đầu giúp giảm phần lớn băn khoăn về sau. Thay vì chỉ nhìn màu sắc hay giá, nên xem kỹ vài điểm sau trước khi mua.

• Nguồn gốc rõ ràng: ưu tiên ấm có tên hãng, địa chỉ nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, tem nhãn tiếng Việt và hướng dẫn sử dụng đầy đủ.
• Thông tin vật liệu: xem hộp hoặc sách hướng dẫn có ghi loại nhựa thân ấm và ghi chú dùng cho thực phẩm hay không.
• Mùi khi mở hộp: ấm mới có thể hơi có mùi, nhưng mùi hắc, nồng, khó chịu là dấu hiệu nên cân nhắc.
• Kiểu mâm nhiệt: mâm âm đáy dễ lau chùi, ít chỗ cho cặn bám hơn sợi đốt lộ.
• Nắp và lưới lọc: nắp mở rộng giúp cho tay vô rửa dễ, lưới lọc tháo ra được để vệ sinh riêng.
• Tính năng an toàn điện: nên có tự ngắt khi sôi và chống đun cạn; dây và đế cắm chắc chắn, không lỏng lẻo.
• Dung tích hợp nhu cầu: chọn ấm vừa đủ dùng để không phải giữ nước dư trong ấm quá lâu.

Nên tránh những chiếc ấm không nhãn mác, bày bán trôi nổi với giá rẻ bất thường. Với loại này, người mua gần như không có cách nào biết thân ấm làm từ nhựa gì, nguyên liệu mới hay tái chế, có đủ chịu nhiệt hay không.

Một điểm hay bị bỏ qua là màu nhựa. Nhựa trong hoặc màu nhạt giúp nhìn thấy cặn và vết ố sớm hơn, từ đó biết lúc nào cần vệ sinh hay thay ấm. Nhựa màu đậm che được vết bẩn nhưng cũng che luôn dấu hiệu xuống cấp, nên cần kiểm tra kỹ hơn bằng mắt và mũi.

Nếu đang chuẩn bị đồ bếp cho cả nhà, nguyên tắc chọn ấm cũng khá giống khi chọn hộp, bình chứa thức ăn. Bài cách chọn hộp đựng thực phẩm bằng nhựa có thêm các mẹo đọc ký hiệu và kiểm tra chất lượng đồ nhựa.

Cách dùng và vệ sinh ấm đúng

Một chiếc ấm tốt vẫn có thể xuống cấp nhanh nếu dùng sai cách. Thói quen hằng ngày quyết định khá nhiều đến chuyện nước sôi tiếp xúc với nhựa bao lâu và thân ấm bền được bao lâu.

Lần đầu dùng ấm mới nên làm gì?

Trước khi dùng, nên rửa sạch và đun bỏ vài lần. Tháo nhãn dán, rửa lòng ấm bằng nước sạch, đổ nước tới vạch tối đa, đun sôi rồi đổ đi. Lặp lại hai đến ba lần để làm sạch bụi và mùi còn sót từ lúc đóng gói.

Nếu sau vài lần đun bỏ mà nước vẫn có mùi nhựa nồng hoặc vị lạ, nên liên hệ nơi bán để đổi trả. Đây là cảm nhận đơn giản nhưng hữu ích, vì mùi lạ dai dẳng cho thấy vật liệu hoặc khâu sản xuất có thể chưa ổn.

Đun và giữ nước thế nào cho hợp lý?

Nguyên tắc dễ nhớ nhất là đun đủ dùng, sôi xong rót ra. Nước đã đun nên rót sang bình giữ nhiệt inox hoặc bình thủy tinh, thay vì để nguyên trong ấm nhựa cả buổi hay qua đêm. Cách này giảm thời gian nước nóng nằm trong nhựa và cũng giúp ấm khô ráo, ít đóng cặn.

• Không đun đi đun lại: nước nguội còn trong ấm thì đổ bỏ rồi đun nước mới.
• Không đun cạn: luôn đổ nước trên vạch tối thiểu để tránh quá nhiệt.
• Chỉ đun nước lọc: không nấu mì, đun sữa hay canh vì dễ bám cặn, khó rửa và có thể làm hư mâm nhiệt.
• Đặt nơi khô thoáng: tránh để ấm sát bếp gas hoặc dưới nắng gắt làm nhựa nhanh lão hóa.

Vệ sinh cặn vôi ra sao cho đúng?

Nước máy ở nhiều nơi có độ cứng cao nên ấm hay đóng cặn trắng ở đáy. Cách phổ biến là pha giấm ăn hoặc nước cốt chanh với nước, đun sôi, để ngâm một lúc rồi đổ đi và tráng lại kỹ bằng nước sạch. Làm định kỳ khi thấy cặn bắt đầu bám.

Khi rửa, nên dùng miếng bọt biển mềm. Không chà bằng miếng cọ kim loại vì dễ làm trầy lòng nhựa; bề mặt trầy xước giữ cặn bẩn nhiều hơn và nhìn cũng nhanh cũ. Chuyện bề mặt nhựa mòn, trầy theo thời gian cũng được bàn trong bài thớt nhựa và vi nhựa.

Khi nào nên thay ấm mới?

Nên thay ấm khi thân nhựa có vết nứt, ố vàng hoặc đục rõ rệt, có mùi lạ dù đã vệ sinh, nắp không còn khít, tự ngắt không hoạt động hoặc có dấu hiệu rò nước ở đáy. Đây là những dấu hiệu cho thấy vật liệu đã xuống cấp hoặc ấm không còn an toàn về điện.

Câu hỏi thường gặp

Ấm mới có mùi nhựa có sao không?

Ấm mới hơi có mùi là chuyện khá thường gặp do còn mùi từ khâu sản xuất và đóng gói. Hãy rửa sạch, đun đầy nước rồi đổ bỏ hai đến ba lần. Nếu mùi giảm dần và biến mất thì có thể dùng bình thường. Nếu mùi vẫn nồng, nước có vị lạ sau nhiều lần đun, nên ngưng dùng và liên hệ nơi bán để được đổi trả.

Có nên để nước trong ấm nhựa qua đêm?

Không nên. Nước để lâu trong ấm vừa kéo dài thời gian tiếp xúc với nhựa, vừa dễ tạo cặn và mùi. Sáng hôm sau đun lại phần nước cũ cũng không phải thói quen tốt. Cách gọn nhất là đun vừa đủ dùng, phần dư rót sang bình giữ nhiệt inox hoặc bình thủy tinh, rồi úp ấm cho khô.

Ấm ghi “BPA free” là đủ an toàn chưa?

Dòng chữ “BPA free” cho biết ấm không chứa BPA, đó là thông tin có ích. Tuy nhiên, nó chỉ nói về một chất cụ thể, không thay thế cho các yếu tố khác như loại nhựa, nguồn gốc nguyên liệu, chất lượng gia công và tình trạng ấm khi dùng lâu. Nên xem nhãn này là một điểm cộng, không phải tiêu chí duy nhất khi chọn mua.

Có dùng ấm nhựa đun nước pha sữa cho bé được không?

Nhiều gia đình vẫn dùng ấm siêu tốc để đun nước pha sữa. Nếu dùng ấm thân nhựa, hãy chọn ấm có nguồn gốc rõ ràng, đun nước mới mỗi lần, sôi xong rót ra ngay và làm nguội trong ly hoặc bình thủy tinh. Gia đình nào muốn yên tâm hơn có thể chọn ấm lòng inox hoặc thủy tinh, đồng thời làm theo hướng dẫn pha sữa của nhà sản xuất.

Ấm siêu tốc thân nhựa dùng bao lâu thì nên thay?

Không có một mốc thời gian chung cho mọi chiếc ấm, vì độ bền phụ thuộc chất lượng nhựa, tần suất đun và cách vệ sinh. Thay vì đếm năm, hãy kiểm tra định kỳ: thân ấm còn trong, không nứt, không ố vàng, không mùi lạ, nắp khít và tự ngắt hoạt động tốt. Khi một trong các dấu hiệu này xuất hiện, nên thay ấm mới.

Tóm lại khi dùng ấm thân nhựa

Ấm siêu tốc thân nhựa không đáng sợ nếu được chọn kỹ và dùng đúng. Những điểm cần nhớ:

• Chọn ấm có nguồn gốc rõ ràng, ghi thông tin vật liệu và có tự ngắt, chống đun cạn.
• Nhiệt độ cao và thời gian tiếp xúc lâu là hai yếu tố đáng để ý với đồ nhựa đựng nước.
• Đun vừa đủ dùng, sôi xong rót ra, không để nước qua đêm và không đun đi đun lại.
• Vệ sinh cặn định kỳ bằng giấm hoặc chanh, tránh chà bằng miếng cọ kim loại.
• Thay ấm khi thân nhựa nứt, ố vàng, có mùi lạ hoặc phần điện có trục trặc.

Nếu cần vật liệu nhựa PP, PE hoặc sản phẩm nhựa gia công cho nhà xưởng, công trình, MTV Plastic với hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực gia công nhựa chuyên nghiệp tại Hà Nội luôn sẵn sàng hỗ trợ. Liên hệ ngay MTV Plastic: Hotline 0918.710.622 để được tư vấn chi tiết về sản phẩm nhựa gia công theo yêu cầu và nhận báo giá cạnh tranh nhất.

Nguồn tham khảo

• Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) — Conducting a Human Health Risk Assessment
• PubMed Central (NIH) — Effects of storage time and temperature on the antimony and some trace element release from polyethylene terephthalate (PET) into the bottled drinking water
• Tạp chí Molecules — Antimony in Polyethylene Terephthalate-Bottled Beverages: The Migration Puzzle
• PubMed Central (NIH) — Effects of storage time and temperature on the antimony and some trace element release from polyethylene terephthalate (PET) into the bottled drinking water